Жас жігіттердің егде жастағы әйелдермен шаңырақ көтеруінің бірнеше себебі бар десек, дәл сол сияқты жас қыздардың да ел ағасы жасындағы ер-азаматтарға тұрмысқа шығуы кездейсоқ құбылыс емес. Бұл адам жанының қауіпсіздікке, тұрақтылыққа және сенімділікке деген табиғи ұмтылысының көрінісі. Өйткені үлкен ер адам – өмірдің талай белесін өткерген, тәжірибе жинақтаған, өз орнын анықтап үлгерген тұлға. Ол көп жағдайда асығыс шешім қабылдамайды, әрбір қадамын ойланып басады. Осындай байыптылық пен салмақтылық жас қыздың нәзік жанына қорған, тірек секілді көрінеді.

Сонымен қатар жауапкершілік сезімі ерекше рөл атқарады. Жас жігіттерде кейде тұрақсыздық, өз-өзін іздеу кезеңі басым болса, жасы үлкен ер адам өмірдің мәнін, отбасының қадірін тереңірек түсінеді. Ол сөзінде тұруға, уәдесін орындауға бейім келеді. Мұндай қасиеттер жас қыз үшін үлкен сенім ұялатады. Себебі әйел жаны үшін сенім – махаббаттан кем емес құндылық. Тағы бір маңызды жайт – рухани қамқорлық. Үлкендер тыңдай біледі, түсіне біледі, қажет кезде бағыт бағдар береді. Жастар үшін мұндай жылылық пен түсіністік ерекше әсер қалдырады.

Әрине, мұндай қарым-қатынастарға асыл сезім ғана емес, кейде прагматикалық себептер әсер етуі мүмкін. Материалдық жағдай, әлеуметтік мәртебе, болашаққа деген сенімділік сияқты факторлар да ықпал етпей қоймайды. Бірақ бұл тек жас айырмашылығы едәуір алшақ жұптарға тән құбылыс емес, жалпыадамзаттық қарым-қатынастардың бір бөлігі. Қазіргі қоғамда бұл үрдіс бұрынғыдан әлдеқайда ашық көрініс табуда. Бұрынғыдай «Қалай болуы керек?» деген қатаң қағидалар әлсіреп, «Осы адамның қасында өзімді қалай сезінемін?» деген ішкі үн алдыңғы орынға шыққан дәуірде өмір сүріп жатырмыз.

Жуырда жұмыс бабымен тараздық бір отбасының үйіне жолымыз түсті. Сонда әңгіме барысында әйелі күйеуінен 16 жас үлкен екендігін айтып қалды. Қызығушылығымыз оянып, бүгінде екі перзент тәрбиелеп отырған отбасыдан жас айырмашылығы үлкен жандардың бас құрауының қиындықтары мен қызықтары туралы сұрадық.

– Шынымды айтсам, басында «әпке» деп құрметтеп жүрген жанды ұнатып қалғанымды мойындау өзіме де оңай болмады. Кейін тіпті бұл адамсыз өмір сүре алмайтынымды түсіндім. Қалайда осы келіншекке үйленіп алу үшін қулыққа көшіп, үйдегілерге бақандай 10 жасын кішірейтіп айтуға тура келді. Жұбайым 16 жас үлкен болса да, біз үшін бұл сан ешқашан махаббаттың өлшемі болған емес. Алғашында елдің әңгімесі ауыр тиді. Кейде тіпті жақындарымның өзі түсінбей, «Жеңгеңіз бе, әлде әпкеңіз бе?» деп шатасып жататын. Мұндай сөздер сырттай жеңіл көрінсе де жүрекке сызат түсіретін. Достарымның арасында да қалжың аралас ауыр әңгімелер осы кезге дейін айтылды. «Мұның не? Әйел емес, анаң сияқты ғой» деген әзілдің астарында мені түсінбейтін кінәлау сезімі жатқанын сеземін. Бірақ уақыт өте келе бір шындықты ұқтым, адам бақытын сырт көздің өлшемімен өлшесе, өз өмірінен өзі айырылып қалуы мүмкін. Сол себепті отбасымды қорғауды, сөзден емес, сезімнен қуат алуды үйрендім. Жұбайым өмір көрген, сабырлы, салмақты жан. Оның әр сөзі ақыл, әр әрекеті тірек іспетті. Кейде менің жастыққа тән асығыстығымды ол үнсіз ғана тоқтатып, дұрыс жолға бағыттайды. Сол сәттерде жас айырмашылығының кедергі емес, керісінше, үйлесімге айнала алатынын түсінемін. Әрине, сырт көздің сөзі кейде көңілге тиеді. Бірақ үйдегі тыныштық пен өзара түсіністік ол ауыр сөздердің бәрін жоққа шығарады. Біз үшін ең маңыздысы – бір-бірімізге деген сенім мен құрмет. Сол сенім бар жерде кез келген сын мен көзқарас түкке тұрғысыз болып қалады. Махаббатты қоғам емес, жүрек таңдайды. Ал жүрек таңдаған адамды жаспен өлшеу – сезімді түсінбеу, – дейді отбасының отағасы Марат.

Ал 25 жасында өзінен 11 жас үлкен келіншекпен табысқан Бауыржан есімді кейіпкеріміз бұл қарым-қатынасқа алғашында жеңіл қарап, уақыт өте келе сезімінің тереңдеп кеткенін өзі де аңғармай қалғанын айтады.

– Алғашында сөйлесіп жүргенде бәрі өткінші болар деп ойладым. Бір-екі айдан соң ұмытып кетемін деп сендім. Алайда 4 жылдан соң өмірімнің соған қарай бейімделіп кеткені байқалмай қалды. Бастапқы кезеңде бірнеше рет түсінбеушілік пен реніш болған. Кей сәттерде мен кетіп қалып, қайта оралып отырғанымды да жасырмаймын. Бірақ қайта айналып келетінмін. Себебі өзіме дәл сол кісідей жанашыр, мені түсінетін адамды таппадым. Расымен, оның әлеуметтік жағдайы, қамқорлығы мен жомарт мінезі қатты қызықтырды. Маған сыйлаған қымбат көлігі, яғни материалдық мүмкіндік те өз әсерін тигізгенін жоққа шығара алмаймын. Кейін бәрі өзгерді. Сол алғашқы себептердің орнын біртіндеп шынайы сезім басты. Мен үшін бұл жай ғана қарым-қатынас емес, екі адамның тағдырын тоғыстырған маңызды жол болып көрінді. Сол себепті әрбір әрекетімді, әрбір сөзімді салмақтап, жүрегіммен сезінуге тырыстым. Уақыт өте келе оны тек жар ретінде емес, өзімнің өмірлік серігім ретінде қабылдай бастадым. Қазір ұлымыз бар. Бұл біздің шаңырағымыздың ең үлкен бақыты. Артқа қараған сайын сол кездегі бастапқы ниетіме кейде ұялатын сәттерім болады. Дегенмен өмірдің өзі бәрін сүзгіден өткізеді екен. Бүгінде бұл некені есеппен басталған байланыс деп емес, бірге жүріп өткен жолдың, сынақ пен сезімнің нәтижесінде қалыптасқан берік одақ деп білемін, – дейді Бауыржан.

Үлкен әйелдің жас жігітті өзіне тартатын басты қасиеттерінің бірі – оның ішкі кемелдігі. Ол өзін ұстай біледі, сөзін таразылап айтады, қажет жерде қолдау көрсетіп, бағыт береді. Бұл аналық қамқорлық емес, серіктестік деңгейіндегі терең түсіністік десе де болады. Сонымен қатар өмірге шынайы қарайды, артық драмадан өзін аулақ ұстайды. Мұндай психологиялық тұрақтылық жас жігіт үшін үлкен тартымдылық тудырады.

Тарихта да мұндай мысалдар бар. Мәселен, Мұхаммед пайғамбар мен оның жары Хадиша анамыздың некесі. Пайғамбар жиырма бес жаста болса, ал Хадиша анамыз одан үлкен болған. Соған қарамастан олардың арасындағы қарым-қатынас терең сүйіспеншілікке, өзара құрметке және сенімге негізделді. Пайғамбарымыздың адалдығын, мінезінің тазалығын жұбайы жоғары бағалады, ал ол кісі жарының даналығын, мейірімін қадір тұтты. Бұл неке тек отбасылық байланыс емес, рухани серіктестіктің биік үлгісі болды.

Махаббат тақырыбы төңірегінде әңгіме қозғала қалса, ер адамдар да өзінен едәуір жас кіші қыздарды жар етіп алып жатқаны аян. Әсіресе, жас айырмашылығына қарамай шаңырақ көтерген танымал өнер иелерінің өмірі көпшілік назарын өзіне аударатыны анық. Белгілі әнші Нұрғали Нүсіпжанов жұбайынан шамамен 45 жас үлкен. Бұл жұптың тағдыры өнер мен сезім тоғысқан ерекше байланыс ретінде сипатталады. Бұл одақта жас айырмашылығына қарамастан өзара сыйластық пен өмірлік түсіністік басты орын алған. Сол сияқты қазақ кино өнерінің саңлағы марқұм Асанәлі Әшімов пен жұбайы Бағдаттың арасындағы жас айырмашылығы да кей деректерде шамамен 34 жас деп көрсетіледі. Бұл жұптың өмір жолы да уақыт сынынан өткен махаббат пен жауапкершілікке негізделген отбасылық байланыстың үлгісіндей қарастырылады.

Екі жағдайды салыстырсақ, жас айырмашылығы олардың шығармашылық және өмірлік үйлесіміне кедергі болмағаны анық. Керісінше, тәжірибе мен сезім бірін-бірі толықтырып, ортақ рухани кеңістік қалыптастырған. Қоғамда мұндай некелер түрлі пікір тудырғанымен, уақыт өте келе ең басты өлшем жас емес, өзара түсіністік пен сыйластық екені айқындала түседі. Сондықтан бұл тағдырлар махаббаттың шексіздігін, оның қоғам қойған шекаралардан биік тұратынын дәлелдейтін өмірлік мысал ретінде қабылданады.

Расында, «махаббат жасқа қарамайды» деген тұжырымның жаны бар. Жасы үлкен әйел мен жас жігіттің, сол секілді егде тартқан ер мен көктемдей құлпырған жас келіншектің шаңырағы шынайы әрі берік болуы мүмкін. Дәл осындай ерекше жұптардың шаңырағындағы ең басты құндылық өзара сыйластық, түсіністік және адалдық екені анық. Егер осы құндылықтар сақталса, кез келген жас айырмашылығы махаббаттың алдында әлсіз болып қала бермек. Адам жүрегі таңдаған жол әрдайым бірегей, ал махаббат сол жолдың ең жарық шамшырағы.

Уақыт барлық жұптың сезімін сынап, түрлі күмән мен кедергіні алға тартуы мүмкін, бірақ шынайы жүректер сол сынақтан сүрінбей өтеді. Сырт көздің бағасы мен сөздері өткінші болғанымен, ішкі сенім мен рухани байланыс мәңгілік сипатқа ие. Мұндай одақтарда бірінің сабыры екіншісінің жастық жалынымен үндесіп, өмірдің тепе-теңдігін қалыптастырады. Олар бір-бірінен тек махаббат емес, өмір сүрудің мәнін, төзім мен кешірімді де үйренеді. Кейде дәл осындай айырмашылықтардың өзі екі жанды жақындастырып, бірін-бірі толықтыруға жол ашады. Себебі шынайы сүйіспеншілік сыртқы өлшемдерге емес, ішкі үйлесімге негізделеді. Ал жүрекпен таңдалған адам уақыт өткен сайын тағдырдың ең дұрыс шешімі екенін дәлелдей түседі. Сондықтан махаббаттың шекарасы жоқ, ол тек сенім мен сезім бар жерде ғана өз шындығын табады.

Құралай СЕЙСЕНБЕКҚЫЗЫ